Sakshi
Oct 22, 2026 07:19 AM IST
Read Time: 3 mins
ప్రపంచం డిజిటల్‌ విప్లవం దిశగా దూసుకుపోతున్న వేళ.. అంతరిక్షం కొత్త ఆధిపత్య పోరుకు వేదికగా మారుతోంది. ఒకప్పుడు భూభాగాలు, సహజ వనరు లపై సాగిన పోటీ ఇప్పుడు ఉపగ్రహ నెట్‌ వర్క్‌లు, డేటా, కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థల పైకి మళ్లుతోంది. ఎలాన్‌ మస్క్‌కు చెందిన స్పేస్‌ఎక్స్‌ నిర్వహిస్తున్న ‘స్టార్‌లింక్‌’ ఉప గ్రహ ఇంటర్నెట్‌ వ్యవస్థ ఈ పరిణామాల్లో కీలకంగా నిలుస్తోంది. మారుమూల ప్రాంతాలకు ఇంటర్నెట్‌అందించడం స్టార్‌లింక్‌ ప్రత్యేకత కాగా, ఒకే ప్రైవేటు సంస్థ చేతుల్లో ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ సామర్థ్యం కేంద్రీకృతం కావడం భద్రతా పరమైన ఆందోళనలకు కారణమవుతోంది.
ఈ నేపథ్యంలో.. భారత దేశంలో ప్రారంభానికి తమ మౌలిక సదుపాయాలు, గేట్‌వేలుసిద్ధంగా ఉన్నాయని స్టార్‌లింక్‌ ప్రకటించటం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ప్రభుత్వం స్పెక్ట్రమ్‌ కేటాయింపును ఖరారు చేసి, తుది భద్రతా తనిఖీలను ఆమోదించిన వెంటనే, కొద్దికాలం తర్వాత స్టార్‌లింక్‌ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు 2026 చివరిలో లేదా 2027లో ప్రారంభం కావచ్చని అంచనా. అదే జరిగితే, భారత్‌ ఈ సాంకేతిక తను ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి? దేశ డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలి? అన్నది కీలకమైన ప్రశ్న.
‘టెక్నో–కొలోనియలిజం’ ఆధిపత్యం
విదేశీ సాంకేతిక సంస్థలపై దేశాలు అధికంగా ఆధారపడే పరిస్థి తిని ‘టెక్నో–కొలోనియలిజం’గా అభివర్ణిస్తున్నారు. సంప్రదాయ వలసవాదంలో భూభాగాలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తే.. ఇప్పుడు డేటా, డిజిటల్‌ మౌలిక సదుపాయాలు, ఉపగ్రహ నెట్‌వర్క్‌ల నియంత్రణ ద్వారా ఆధిపత్య ప్రభావానికి అవకాశం ఏర్పడుతోంది. తక్కువ భూకక్ష్యలో వేలాది ఉపగ్రహాలను నిర్వహిస్తున్న స్టార్‌లింక్‌ ప్రపంచ ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్‌ రంగంలో గణనీయమైన స్థానాన్నిసంపాదించింది. ఉపగ్రహాల సంఖ్యలో స్టార్‌లింక్‌ వాటా మూడింట రెండు వంతుల స్థాయిలో ఉందనే అంచనాలు ఈ చర్చకు బలం చేకూరుస్తున్నాయి. అయితే ఉపగ్రహాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం మాత్రమే ప్రపంచ కమ్యూనికేషన్లపై సంపూర్ణ నియంత్రణకు నిదర్శనం కాదు. అయినప్పటికీ, కీలక సేవల కోసం ఒకే విదేశీ
సంస్థపై ఆధారపడటం వల్ల ధరలు, సేవల లభ్యత, నెట్‌వర్క్‌ నిర్వహణలో దేశాలకు పరిమితులు ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది.
స్టార్‌లింక్‌ సేవలకు ప్రత్యేక టెర్మినల్, రూటర్, విద్యుత్‌ సరఫరా, నెలవారీ చందా అవసరం. అందువల్ల పరికరాల కొను గోలు, నిర్వహణ ఖర్చులు వినియోగదారులకు భారంగా మార వచ్చు. అయితే ఫైబర్‌ లేదా మొబైల్‌ నెట్‌వర్క్‌లు అందుబాటులో లేని కొండ ప్రాంతాలు, ద్వీపాలు, మారుమూల గ్రామాలకు ఉప గ్రహ ఇంటర్నెట్‌ ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. కాబట్టి స్టార్‌లింక్‌ను పూర్తిగా వ్యతిరేకించడం పరిష్కారం కాదు. దేశీయ ఉపగ్రహ సేవ లను బలోపేతం చేస్తూ, విదేశీ సంస్థలతో సమానమైన పోటీ వాతా వరణాన్ని సృష్టించాలి. చవకైన పరికరాలు, మెరుగైన కనెక్టివిటీ, ధరల పారదర్శకతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
విదేశీ సర్వర్లు... భారత చట్టాలు
సరిహద్దు ప్రాంతాలు, తీరప్రాంతాలు, ద్వీపాల్లో అనుమతి లేని కమ్యూనికేషన్‌ పరికరాల వినియోగం భద్రతా సంస్థలకు సవాలుగా మారవచ్చు. మణిపూర్, అండమాన్‌–నికోబార్‌ దీవులు, పంజాబ్, గుజరాత్‌లలో స్టార్‌లింక్‌ బ్రాండెడ్‌ పరికరాలు బయటపడ్డాయని, లేదా స్వాధీనం చేసుకున్నారనే ఇటీవలి వాదనలపై ఘటనల వారీగా అధికారిక ధ్రువీకరణ అయితే లేదు. అనధికారిక టెర్మినళ్ల ద్వారా సమాచార మార్పిడి జరిగితే సరిహద్దు పర్యవేక్షణ, అక్రమ రవాణా నిరోధం, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలకు సంబంధించిన సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. అయితే ఒక పరికరం లభించినంత మాత్రాన దానిని ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలతో ముడిపెట్టడం సరికాదు. వినియోగ దారు ఎవరు, అనుమతులు ఉన్నాయా, పరికరం పనిచేసిందా అనే అంశాలను దర్యాప్తులో నిర్ధారించాలి. పరికరాల నమోదు, చట్ట బద్ధమైన పర్యవేక్షణ, సేవా ప్రదాతలతో సమన్వయం అత్యవసరం.
ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్‌ వినియోగంతో నెట్‌వర్క్‌ లాగ్‌లు, విని యోగదారుల గుర్తింపు వివరాలు వంటి సమాచారం ఉత్పత్తి కావచ్చు. ఈ డేటా ఎక్కడ నిల్వ అవుతోంది? ఎవరు ప్రాసెస్‌ చేస్తున్నారు? చట్టబద్ధమైన అవసరాలప్పుడు భారత అధికారులకు అందుబాటులో ఉంటుందా? అన్నది పరిశీలించాలి. అయితే స్టార్‌లింక్‌ వినియోగించినంత మాత్రాన మొత్తం డేటా విదేశాలకు వెళ్తుందని చెప్పడం సాంకేతికంగా సరైనది కాదు. డేటా ప్రవాహం అన్నది నెట్‌వర్క్‌ నిర్మాణం, గేట్‌వేలు, సేవా నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భారత్‌లో టెలికాం సేవలకు సంబంధించి ఇండియన్‌ టెలిగ్రాఫ్‌ చట్టం, 1885 చారిత్రక ప్రాధాన్యం కలిగిఉండగా, టెలికమ్యూనికేషన్స్‌ చట్టం, 2023 ఆధునిక నియంత్రణ వ్యవస్థను అందిస్తోంది.
2021లో అవసరమైన లైసెన్సులు పొందక ముందే స్టార్‌లింక్‌ ముందస్తు బుకింగ్‌లు స్వీకరించడంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుంది. అనంతరం 2025లో సంస్థకు సంబంధిత ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ సేవల కోసం లైసెన్స్‌ మంజూరుచేసింది. అయితే లైసెన్స్‌ మంజూరు కావడం, సేవలు ప్రారంభించేందుకు అవసరమైన అన్ని అనుమతులు పూర్తికావడం ఒకటి కాదు. భద్రతా నిబంధనలు, స్పెక్ట్రమ్‌ కేటాయింపు, ఇతర అనుమతుల ప్రాధాన్యం కొనసాగుతుంది.
సొంత వ్యవస్థల అభివృద్ధిపై దృష్టి
ఇస్రో, న్యూస్పేస్‌ ఇండియా లిమిటెడ్, దేశీయ టెలికాంసంస్థలు, పరిశోధనా సంస్థలు కలిసి సురక్షితమైన మల్టీ–ఆర్బిట్‌ కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలి. తక్కువ, మధ్య, భూస్థిర కక్ష్యల ఉపగ్రహాలను సమన్వయం చేయడం ద్వారా ఒక నెట్‌వర్క్‌లో అంతరాయం ఏర్పడినా మరో వ్యవస్థను ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. రక్షణ రంగానికి సురక్షిత కమ్యూ నికేషన్లు, దేశీయ గేట్‌వేలు, సైబర్‌ భద్రత, అత్యవసర సేవల కొనసాగింపుపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. స్టార్‌లింక్‌ వంటి సాంకే తికతను అందిపుచ్చుకోవడం అవసరమే. కానీ దేశ భద్రత, డేటా రక్షణ, డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని పణంగా పెట్టకూడదు. విదేశీ సాంకే తికతను వినియోగించుకుంటూనే స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవాలి. అంతరిక్షంలో పోటీ పడటమే కాకుండా, అవసర మైనప్పుడు తన కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థలను స్వతంత్రంగా నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని నిర్మించుకోవడమే భారత్‌ సాధించాల్సిన నిజమైన సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం.
స్టార్‌లింక్‌ వంటి సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవడం అవసరమే కానీ... దేశ భద్రత, డేటా రక్షణ, డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని పణంగా పెట్టకూడదు. విదేశీ సాంకేతిక తను వినియోగించుకుంటూనే స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవాలి.
- వ్యాసకర్త తెలంగాణ ఉన్నత విద్యా మండలి చైర్మన్‌
-ప్రొఫెసర్‌ వి. బాలకిష్టారెడ్డి
